Hac Nedir?

Hac, belirli zamanda, belirli yerleri, belirli usullerle ziyaret etmektir. İslam'ın beş şartından biridir.

Haccın Farz Oluşu:

"Yoluna gücü yetenlerin Kabe'yi haccetmesi Allah'ın insanlar üzerinde bir hakkıdır" (Âl-i İmran, 97).

Hac, Hicret'in 9. yılında farz kılınmıştır.

Umre Nedir?

Umre, hac mevsimi dışında da yapılabilen, ihrama girip Kabe'yi tavaf etmek ve Safa ile Merve arasında sa'y yapmaktan oluşan ibadettir.

Hac ile Umre Arasındaki Farklar:

1. Hac yılda bir kez, belirli günlerde yapılır; umre her zaman yapılabilir

2. Hacda Arafat vakfesi vardır, umrede yoktur

3. Hac farzdır, umre Hanefi'ye göre sünnet-i müekkededir

Hac ve Umrenin Fazileti:

Hz. Peygamber (s.a.v.) buyurmuştur:

- "Kim Allah için hacceder ve kötü söz ve davranıştan sakınırsa, annesinden doğduğu günkü gibi günahsız döner" (Buhari)

- "Makbul haccın karşılığı ancak cennettir" (Buhari)

- "Bir umreden diğer umreye kadar (yapılan günahlara) kefarettir" (Buhari)

1. İfrad Haccı:

Yalnız hac yapmaktır. Önce hac için ihrama girilir, hac tamamlanır, sonra istenirse umre yapılır.

*Özellikleri:*

- En faziletli hac türüdür (Hanefi'ye göre)

- Kurban kesmek vacip değildir

- Mekkeliler için budur

2. Temettu Haccı:

Önce umre, sonra hac yapmaktır. Umre için ihrama girilir, umre yapılır, ihramdan çıkılır, sonra hac için tekrar ihrama girilir.

*Özellikleri:*

- İki ihram giyme kolaylığı var

- Şükür kurbanı vaciptir

- Afakilere (uzaktan gelenlere) tavsiye edilir

3. Kıran Haccı:

Hac ve umreyi tek ihramla yapmaktır. Önce umre yapılır, ihramdan çıkılmaz, ardından hac yapılır.

*Özellikleri:*

- Şükür kurbanı vaciptir

- Çok zordur çünkü uzun süre ihramda kalınır

- Sevabı çoktur

Hangisi Daha Faziletli?

- Hanefi: İfrad > Kıran > Temettu

- Şafii ve Hanbeli: Temettu > İfrad > Kıran

- Maliki: İfrad > Temettu > Kıran

Haccın Rükünleri (Farzları):

Haccın farzları üçtür. Bunlardan biri terk edilirse hac geçersiz olur.

1. İhram:

Hacca niyet edip ihram elbisesini giymek ve telbiye getirmektir.

*İhramın Şartları:*

- Niyet etmek

- Telbiye getirmek ("Lebbeyk Allahümme lebbeyk...")

- İhram elbisesi giymek (erkekler için)

*Mikat Yerleri:*

- Zülhuleyfe (Medine tarafından gelenler)

- Cuhfe (Şam tarafından gelenler)

- Karn (Necid tarafından gelenler)

- Yelemlem (Yemen tarafından gelenler)

- Zat-ı Irk (Irak tarafından gelenler)

2. Arafat Vakfesi:

Zilhicce'nin 9. günü (Arefe günü), zevalden sonra Arafat'ta bulunmaktır.

*Vakfenin Şartları:*

- Arefe günü zeval vaktinden bayram gecesi fecre kadar Arafat'ta bulunmak

- İhramlı olmak

- Aklı başında olmak

3. Ziyaret Tavafı:

Kabe'nin etrafında yedi kez dönmektir. Bayramın birinci gününden itibaren yapılır.

*Tavafın Şartları:*

- Niyet

- Tavafı Mescid-i Haram içinde yapmak

- Hatim'i dışarıda bırakmak

Tavaf Nedir?

Kabe'nin etrafında, Hacer-i Esved'den başlayıp yedi kez dönmektir.

Tavafın Çeşitleri:

1. Kudüm Tavafı: Mekke'ye varınca yapılan ilk tavaf (sünnet)

2. Ziyaret Tavafı: Haccın rüknü olan tavaf (farz)

3. Veda Tavafı: Mekke'den ayrılırken yapılan tavaf (vacip)

4. Umre Tavafı: Umrenin rüknü olan tavaf (farz)

5. Nafile Tavaf: Herhangi bir zamanda yapılan tavaf

Tavafın Şartları:

1. Niyet etmek

2. Mescid-i Haram'ın içinde yapmak

3. Hacer-i Esved hizasından başlamak

4. Kabe'yi soluna almak

5. Hatim'i dışarıda bırakmak

6. Yedi şavt (tur) tamamlamak

Tavafın Vacipleri:

1. Abdestli olmak

2. Setr-i avret (örtünmek)

3. Tavafı Hacer-i Esved hizasından başlatmak

4. Tavaftan sonra iki rekat namaz kılmak

Tavafın Sünnetleri:

- Hacer-i Esved'i selamlamak/öpmek

- Remel (ilk üç turda hızlı yürümek - erkekler için)

- Iztıba (sağ omuzu açık bırakmak - erkekler için)

- Dua ve zikir okumak

Haccın Farz Olması İçin Gerekli Şartlar:

1. Müslüman Olmak:

Gayrimüslimlere hac farz değildir.

2. Akıllı Olmak:

Akıl hastalarına hac farz değildir.

3. Ergenlik Çağına Ulaşmış Olmak:

Çocuklara hac farz değildir. Ancak yaptırılırsa nafile olur.

4. Hür Olmak:

Kölelere hac farz değildi (günümüzde geçerliliği yok).

5. Haccın Farz Olduğunu Bilmek:

Yeni Müslüman olanlar öğrenince farz olur.

6. Maddi İmkana Sahip Olmak (İstitaat):

- Yol masrafları

- Orada kalma masrafları

- Ailesinin geçim masrafları

- Dönüşte geçinecek kadar malı olması

7. Bedeni Sağlık:

Hac yapamayacak kadar hasta veya sakat olmamak.

8. Yol Güvenliği:

Yolda can ve mal güvenliğinin olması.

9. Vakit:

Hac aylarının (Şevval, Zilkade, Zilhicce) girmiş olması.

Kadınlar İçin Ek Şartlar:

- Yanında mahrem (evlenilmesi haram olan erkek akraba) bulunması

- Hayız ve nifas halinde olmamak (ihram için değil, tavaf için)

Haccın Geciktirilmesi:

Şartları oluşunca ilk fırsatta gidilmeli, geciktirmek mekruhtur.

Haccın Sıhhati (Geçerliliği) İçin Şartlar:

1. Vakti:

Hac, belirli aylarda (Şevval, Zilkade, Zilhicce'nin ilk on günü) yapılır. Bu aylar dışında hac ihramına girilemez.

2. Mekan:

Belirli mekanların ziyareti gerekir:

- Arafat: Vakfe için

- Mekke (Kabe): Tavaf için

- Safa-Merve: Sa'y için

- Mina: Şeytan taşlama için

- Müzdelife: Vakfe için

3. İhram:

Mikat sınırlarını ihramlı geçmek gerekir. İhramsız mikatı geçmek ceza gerektirir.

4. Arafat Vakfesi:

Arefe günü Arafat'ta bulunmak zorunludur. Bu olmadan hac olmaz.

5. Tavaf:

Ziyaret tavafı haccın rükünlerindendir. Yapılmadan hac tamamlanmaz.

6. Sıra:

Bazı amellerin sırası önemlidir:

- İhram önce

- Arafat vakfesi önce, tavaf sonra

Haccın Sahih Olup Olmayacağı Durumlar:

*Sahihtir:*

- Abdestsiz sa'y yapmak (mekruh)

- Remi (taşlama) yapmamak (ceza ile sahih)

*Sahih Değildir:*

- Arafat vakfesini terk etmek

- Ziyaret tavafını hiç yapmamak

- İhramsız hac yapmak

Haccın Vacipleri:

Terk edilirse hac geçersiz olmaz ancak ceza (dem/kurban) gerekir.

1. Mikat'tan İhrama Girmek:

Mikat sınırlarını ihramsız geçmek dem gerektirir.

2. Safa ile Merve Arasında Sa'y:

Safa'dan başlayıp Merve'de biten 7 şavt.

3. Müzdelife Vakfesi:

Bayram gecesi, fecirden güneş doğana kadar Müzdelife'de bulunmak.

4. Şeytan Taşlama (Remy-i Cimar):

- Bayramın 1. günü: Sadece Akabe Cemresi (büyük şeytan)

- Bayramın 2, 3, 4. günleri: Üç cemreye de taşlama

- Her seferinde 7 taş atılır

5. Saç Tıraşı veya Kısaltma:

- Erkekler: Tıraş veya kısaltma

- Kadınlar: Saç uçlarından bir miktar kesmek

6. Hedy (Kurban) Kesmek:

Temettu ve Kıran haccı yapanlar için vaciptir.

7. Veda Tavafı:

Mekke'den ayrılırken yapılan tavaf.

Vaciplerin Terki Durumunda:

Her terk edilen vacip için bir dem (kurban) gerekir. Kurban Mekke'de kesilir.

Özür Hali:

Meşru özür sebebiyle terkte (hastalık, kalabalık vb.) ceza düşebilir.

Haccın Sünnetleri:

Terk edilirse günah olmaz, ceza gerekmez, ancak sevabı kaçırılmış olur.

1. İhram Sünnetleri:

- İhramdan önce gusül almak

- Güzel koku sürünmek

- İhram namazı kılmak (2 rekat)

- Yüksek sesle telbiye getirmek

2. Mekke'ye Giriş Sünnetleri:

- Gece girmek

- Gusül almak

- Önce Mescid-i Haram'a gitmek

3. Tavaf Sünnetleri:

- Hacer-i Esved'i öpmek veya selamlamak

- Remel yapmak (erkekler - ilk 3 turda)

- Iztıba (erkekler - sağ omuz açık)

- Mültezem'de dua etmek

4. Sa'y Sünnetleri:

- Abdestli yapmak

- Safa ve Merve'de dua etmek

- Yeşil direkler arasında koşmak (erkekler)

5. Arafat Sünnetleri:

- Arefe günü gusül almak

- Öğle ve ikindi namazlarını cem'i takdim ile kılmak

- Vakfeyi zevalden sonra yapmak

6. Müzdelife Sünnetleri:

- Akşam ve yatsıyı cem'i tehir ile kılmak

- Fecre kadar orada kalmak

7. Mina Sünnetleri:

- Teşrik günlerini Mina'da geçirmek

- Teşrik tekbirleri getirmek

Hac Öncesi Edepler:

1. Tövbe etmek: Günahlardan arınarak yola çıkmak

2. Helal mal: Hac masraflarının helal olması

3. Helalleşmek: Kul haklarını ödemek

4. Vasiyetini yazmak: İhtiyaten vasiyet etmek

5. Borçları ödemek: Mümkünse borçsuz gitmek

Yolculuk Edepleri:

1. Yol arkadaşlarına iyi davranmak

2. Sabırlı olmak

3. Güzel ahlak göstermek

4. Başkalarına yardım etmek

5. Dua ve zikirle meşgul olmak

Mekke'de Edepler:

1. Kabe'ye saygı göstermek

2. Mescid-i Haram'da çok ibadet etmek

3. Kalabalığa sabretmek

4. Tartışmadan kaçınmak

5. Çok Kur'an okumak

6. Çok tavaf yapmak

Arafat'ta Edepler:

1. Çok dua etmek

2. Ağlayarak yalvarmak

3. Tövbe istiğfar etmek

4. Oruçlu olmamak (güçsüz düşmemek için)

Diğer Edepler:

1. Medine'yi ziyaret etmek

2. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) kabr-i şerifini ziyaret etmek

3. Mescid-i Nebevi'de namaz kılmak

4. Cennetü'l-Baki kabristanını ziyaret etmek

Umre Nedir?

Umre, hac zamanı dışında veya hac ile birlikte yapılan küçük hactır.

Umrenin Hükmü:

- Hanefi ve Maliki: Sünnet-i müekkede

- Şafii ve Hanbeli: Ömürde bir kez farz

Umrenin Rükünleri:

1. İhram

2. Tavaf

3. Sa'y

Umrenin Yapılışı:

1. İhrama Girmek:

- Mikat'ta veya öncesinde gusül alınır

- İhram elbisesi giyilir (erkekler)

- Niyet edilir: "Allah'ım, senin rızan için umre yapmak istiyorum"

- Telbiye getirilir: "Lebbeyk Allahümme lebbeyk..."

2. Mescid-i Haram'a Girmek:

- Dua ile girilir

- Kabe'yi görünce tekbir, tehlil ve dua yapılır

3. Tavaf Yapmak:

- Hacer-i Esved'den başlanır

- Kabe sola alınarak 7 tur dönülür

- Her turda Hacer-i Esved selamlanır

- Tavaftan sonra 2 rekat namaz kılınır

4. Sa'y Yapmak:

- Safa tepesinden başlanır

- Merve tepesine gidilir (1 şavt)

- Tekrar Safa'ya dönülür (2 şavt)

- 7 şavt tamamlanır (Merve'de biter)

5. Tıraş veya Kısaltma:

- Erkekler tıraş olur veya saç kısaltır

- Kadınlar saç uçlarından bir miktar keser

Umreden sonra ihramdan çıkılır.

İhramlıyken Yapılması Yasak Olan Şeyler:

1. Vücutla İlgili Yasaklar:

- Saç ve sakal tıraşı

- Tırnak kesmek

- Vücuttaki kılları almak

2. Giyimle İlgili Yasaklar (Erkekler):

- Dikişli elbise giymek

- Ayakkabı giymek (topuğu ve parmak üstü açık terlik giyilebilir)

- Başı örtmek

- Eldiven giymek

3. Koku İlgili Yasaklar:

- Parfüm, kolonya sürmek

- Kokulu sabun kullanmak

- Kokulu yağ sürmek

4. Cinsel İlgili Yasaklar:

- Cinsel ilişki

- Öpmek, okşamak

- Şehvetle bakmak

- Nikah kıymak

5. Av ve Bitki Yasakları:

- Kara hayvanı avlamak

- Harem bölgesinde bitki koparmak

- Av hayvanını öldürmek veya öldürmeye yardım etmek

Yasakları İhlal Etmenin Cezaları:

*Kurban (Dem):*

- Dikişli giyinmek

- Başı örtmek

- Koku sürünmek

- Tıraş olmak

*Bedene (Deve veya Sığır):*

- Cinsel ilişki (Arafat vakfesinden önce)

*Av Cezası:*

- Avlanan hayvanın değeri kadar sadaka

Unutma ve Zorunluluk:

Unutarak veya zorunlulukla yapılan ihlallerde de ceza gerekir ancak günah yoktur.

Vekalet ile Hac (Bedel Haccı):

Hac yapamayacak durumda olan kişinin yerine başkasının hac yapmasıdır.

Bedel Haccının Caiz Olduğu Durumlar:

1. İyileşme umudu olmayan hastalık:

Sürekli hasta olup bizzat hac yapamayacak olan

2. Yaşlılık:

Yolculuğa dayanamayacak kadar yaşlı olan

3. Sakatlık:

Hac yapmasına engel derecede sakat olan

4. Ölüm:

Hac borcu olup vefat eden kişi adına

Bedel Haccının Şartları:

1. Gönderen (Menub) için:

- Hac kendisine farz olmuş olmalı

- Bizzat yapamayacak durumda olmalı

- Vekili kendisi göndermeli (vasiyet veya bizzat)

- Masrafları karşılamalı

2. Vekil için:

- Müslüman olmalı

- Akıllı ve ergen olmalı

- Hac yapmayı bilmeli

- Kendi farz haccını yapmış olmalı (tercih edilen görüş)

Bedel Haccının Hükümleri:

1. Vekil, niyet ederken kimin adına yaptığını belirtmeli

2. Ücret alması caizdir

3. Vekil haccı tamamlarsa menub'un üzerinden hac borcu düşer

4. Artan para vekilindir (aksi kararlaştırılmadıkça)

5. Vekil bozarsa tekrar yapması gerekir

Vasiyet ile Hac:

Hac borcu olan kişi vasiyetinde belirtmişse, mirasçıları masrafları karşılayarak bedel haccı yaptırır.