Zekat, belirli şartları taşıyan Müslümanların, mallarının belirli bir kısmını, belirli kimselere vermesidir.

Zekatın Sözlük Anlamı:

Artma, çoğalma, temizlenme, bereket anlamlarına gelir.

Zekatın Farz Oluşu:

Zekat, Hicret'in ikinci yılında farz kılınmıştır. "Namazı kılın, zekatı verin" (Bakara, 43) ayeti zekatın farziyetini bildirir.

Zekatın Hikmeti:

- Malı temizler ve bereketlendirir

- Fakirlerin ihtiyaçlarını giderir

- Sosyal adaleti sağlar

- Toplumda dayanışmayı güçlendirir

- Cimrilik hastalığından kurtarır

- Malın asıl sahibinin Allah olduğunu hatırlatır

Zekatın Önemi:

Kur'an'da namaz ile birlikte 27 yerde zikredilmiştir. Zekat vermeyenler şiddetle uyarılmıştır. Hz. Ebu Bekir döneminde zekat vermeyenlerle savaşılmıştır.

Zekat ile Sadaka Farkı:

- Zekat farzdır, sadaka nafiledir

- Zekatın miktarı ve verileceği yerler bellidir

- Sadaka isteğe bağlıdır

Zekatın Farz Olmasının Şartları:

1. Müslüman Olmak:

Gayrimüslimlere zekat farz değildir.

2. Hür Olmak:

Köleye zekat farz değildir (günümüzde bu şart geçerliliğini yitirmiştir).

3. Akıllı ve Ergen Olmak:

Hanefi mezhebine göre çocuğun ve akıl hastasının malından zekat verilmez. Diğer mezheplere göre velisi verir.

4. Nisap Miktarı Mala Sahip Olmak:

Nisap, zekatın farz olması için gerekli asgari mal miktarıdır.

5. Malın Üzerinden Bir Yıl Geçmesi (Havl):

Sahip olunan nisap miktarı malın üzerinden bir kameri yıl geçmiş olmalıdır.

6. Malın Nami (Artıcı) Olması:

Malın ticaret, üreme veya gelir getirme özelliği olmalıdır.

7. Temel İhtiyaçlardan Fazla Olmak:

Ev, ev eşyası, binek aracı, elbise gibi temel ihtiyaçlardan zekat verilmez.

8. Borçtan Fazla Olmak:

Nisap hesaplanırken borçlar düşülür.

Nisap Miktarları:

- Altın: 80.18 gram (20 miskal)

- Gümüş: 561 gram (200 dirhem)

- Nakit para: Altın veya gümüş nisabının karşılığı

Zekata Tabi Olan Mallar:

1. Altın ve Gümüş:

Külçe, sikke veya ziynet eşyası şeklinde olabilir.

2. Nakit Para:

TL, dolar, euro vb. tüm para birimleri.

3. Ticaret Malları:

Satmak amacıyla alınan her türlü mal.

4. Toprak Ürünleri:

Hububat, meyve, sebze (öşür olarak).

5. Hayvanlar:

Deve, sığır, koyun, keçi (senenin çoğunu merada geçiriyorsa).

6. Madenler ve Define:

Yerden çıkarılan değerli madenler ve gömüler.

Zekata Tabi Olmayan Mallar:

1. Temel İhtiyaçlar:

- Oturulan ev

- Kullanılan ev eşyası

- Binek aracı

- Giyilen elbiseler

- İş aletleri

2. Borç Miktarı Kadar Mal:

Vadesi gelmiş borçlar nisaptan düşülür.

3. Kiraya Verilen Gayrimenkuller:

Evin kendisinden değil, gelirinden zekat verilir.

4. Sanat ve Meslek Aletleri:

Torna, bilgisayar gibi iş aletleri.

5. Şahsi Kullanımdaki Ziynetler:

(Bazı alimlere göre takılan ziynet zekata tabidir)

Ticaret Malı Nedir?

Satmak amacıyla alınan ve elde tutulan her türlü maldır: kumaş, gıda maddeleri, elektronik eşya, gayrimenkul vb.

Şartları:

1. Mal, satmak niyetiyle alınmış olmalı

2. Üzerinden bir yıl geçmeli

3. Nisap miktarına ulaşmış olmalı

Zekat Miktarı:

Ticaret mallarının zekatı kırkta birdir (%2.5).

Değerleme Zamanı:

Zekatın farz olduğu (yılın dolduğu) andaki piyasa değeri üzerinden hesaplanır.

Hesaplama Yöntemi:

1. Mevcut ticari malların piyasa değeri tespit edilir

2. Alacaklar eklenir

3. Vadesi gelmiş borçlar çıkarılır

4. Kalan miktar nisabı aşıyorsa zekat verilir

Örnek Hesaplama:

- Dükkan malları değeri: 100.000 TL

- Alacaklar: 20.000 TL

- Borçlar: 30.000 TL

- Net tutar: 90.000 TL

- Zekat: 90.000 x 1/40 = 2.250 TL

Dikkat Edilecek Hususlar:

- Stok malları güncel fiyatla değerlendirilir

- Şüpheli alacaklar dahil edilmez

- Demirbaşlar zekata tabi değildir

Altının Nisabı:

80.18 gram saf altın veya bunun değerinde altın eşya.

Gümüşün Nisabı:

561 gram saf gümüş veya bunun değerinde gümüş eşya.

Zekat Oranı:

Her ikisinde de kırkta bir (%2.5).

Ziynet Eşyasının Zekatı:

*Hanefi Mezhebine Göre:*

Kadınların takı olarak kullandığı altın da zekata tabidir.

*Diğer Mezheplere Göre:*

Normal miktardaki ziynet eşyasından zekat verilmez.

Hesaplama Örneği:

- 100 gram 22 ayar altın bilezik

- 22 ayar altının gram fiyatı: 2.500 TL

- Toplam değer: 250.000 TL

- Zekat: 250.000 x 1/40 = 6.250 TL

Dikkat Edilecek Hususlar:

1. Ayar farkı hesaba katılmalıdır

2. 22 ayar altında %8.3 oranında başka maden vardır

3. Piyasa alış fiyatı üzerinden hesaplanır

4. Altın ve gümüş birbirini tamamlar

Karma Durumlar:

Altın nisaba ulaşmamış, gümüş de ulaşmamış ancak ikisinin toplamı gümüş nisabını geçiyorsa zekat gerekir.

Kağıt Paraların Zekata Tabi Olması:

Kağıt paralar altın ve gümüşün yerini aldığından zekata tabidir.

Nisap Miktarı:

Altın veya gümüş nisabının parasal karşılığıdır. Fakirin lehine olduğu için genellikle gümüş nisabı esas alınır.

Güncel Nisap Hesabı (Örnek):

- Gümüş nisabı: 561 gram

- Gümüşün gram fiyatı: 30 TL (örnek)

- Nisap: 561 x 30 = 16.830 TL

Zekat Oranı:

Kırkta bir (%2.5).

Hesaplamaya Dahil Edilecekler:

- Elde bulunan nakit

- Bankadaki vadesiz ve vadeli mevduat

- Döviz hesapları

- Altın hesabı

- Tahsil edilebilir alacaklar

- Hisse senetleri (cari değeriyle)

Hesaplamadan Düşülecekler:

- Vadesi gelmiş borçlar

- Vergi borçları

- Temel ihtiyaç harcamaları değil!

Banka Faizi:

Faiz haramdır. Faiz geliri varsa ayrıca hesaplanıp tamamı hayır kurumlarına verilmelidir.

Paranın Değer Kaybı:

Enflasyon sebebiyle paranın değer kaybetmesi zekat miktarını etkilemez. Yıl sonundaki nisap dikkate alınır.

Zekatın Ödenmesi:

1. Nakit Olarak Vermek:

En yaygın ve kolay yoldur.

2. Mal Olarak Vermek:

Ticaret malından zekat olarak mal verilebilir. Ancak fakirin ihtiyacına uygun olmalıdır.

3. Alacaktan Mahsup:

Fakire olan alacağı zekata saymak caiz değildir. Ancak alacak bağışlanıp ardından o kişiye zekat verilebilir.

Zekatın Ödeme Zamanı:

1. Şartları oluşunca zekat borcu doğar

2. Hemen verilmesi vaciptir

3. Geciktirmek günahtır

4. Ramazan'da vermek sevaptır (farz değil)

5. Peşin vermek (yıl dolmadan) caizdir

Zekatın Ödenmesinde Dikkat Edilecekler:

1. Niyet: Zekat olduğu niyet edilmelidir

2. Temlik: Fakirin mülkiyetine geçmelidir

3. Aleniyet/Gizlilik: Gizli vermek efdaldir, ancak teşvik için açıkça verilebilir

Zekatın Taksitle Ödenmesi:

Zekat borcu taksitle ödenebilir, ancak gecikme makul süreyi geçmemelidir.

Zekat Yerine Geçmeyenler:

- Okul yaptırmak (temlik yok)

- Hastane masrafı ödemek

- Kefeni vermek

- Borcunu ödemek (temlik yok)

Zekat Kimlere Verilir?

Kur'an-ı Kerim'de 8 sınıf belirlenmiştir (Tevbe, 60):

1. Fakirler:

Nisap miktarı mala sahip olmayan kimseler.

2. Miskinler:

Hiçbir şeyi olmayan, fakirlerden daha zor durumda olanlar.

3. Zekat Memurları (Amiller):

Zekat toplama ve dağıtma işinde çalışanlar.

4. Müellefe-i Kulub:

Kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar.

5. Köleler (Rikab):

Kölelerin azat edilmesi için.

6. Borçlular (Garimin):

Meşru sebeplerle borçlanan ve ödeme imkanı olmayanlar.

7. Fi Sebilillah:

Allah yolunda cihat edenler, ilim tahsil edenler.

8. Yolda Kalmışlar (İbnüs-sebil):

Memleketinden uzakta parasız kalmış yolcular.

Zekat Verilmeyecek Kimseler:

- Ana, baba, dede, nine

- Çocuklar, torunlar

- Eş

- Zenginler

- Gayrimüslimler

- Hz. Peygamber'in soyundan gelenler (Seyyid ve Şerifler)

Zekatın Dağıtımında Öncelik:

1. Yakın akrabalar (zekat verilebilecek olanlar)

2. Komşular

3. Hemşehriler