Taharet; temizlik demektir. İslam'da iki türlü taharet vardır:

1. Maddî (Hissî) Taharet:

Vücut, elbise ve namaz yerinin necasetten (pislikten) temizlenmesidir.

2. Manevî (Hükmî) Taharet:

Abdest ve gusülle sağlanan dini temizliktir.

Önem:

Kur'an-ı Kerim'de "Allah tevbe edenleri ve temizlenenleri sever" (Bakara, 222) buyrulur. Hz. Peygamber de "Temizlik imanın yarısıdır" hadisiyle taharatin dinî önemini vurgulamıştır.

Nameaz, Kur'an okuma ve Kâbe'yi tavaf etme gibi ibadetler, taharetsiz yapılamaz.

Abdest; küçük hükmi kirlilikten arınmayı sağlayan bir ibadettir.

Abdestin Farzları:

1. Yüzü bir kez yıkamak (alından çeneye, bir kulaktan diğerine)

2. Her iki kolu dirseklere kadar bir kez yıkamak

3. Başın dörtte birini meshetmek

4. Her iki ayağı topuklara kadar bir kez yıkamak

Abdestin Sünnetleri:

- Niyet etmek

- Besmele çekmek

- Misvak kullanmak

- Elleri üç kez yıkamak

- Ağzı üç kez çalkalamak

- Burna su çekmek

- Başı tamamen meshetmek

- Kulaklarını meshetmek

- Parmak aralarını ovuşturmak

- Her uzvu üç kez yıkamak

- Ardışık (fâsılasız) yapmak

Abdesti Bozan Haller:

Tuvaletten çıkmak, yellenmek, kan-irins akmak, bayılmak, derin uyku.

Gusül; büyük hükmi kirlilikten (cünüplükten) arınmak için tüm vücudu yıkamaktır.

Guslü Gerektiren Haller:

- Cinsel ilişki

- İhtilam (rüyada boşalma)

- Hayız (adet) ve nifasın (lohusalık) bitmesi

Gusülde Farz Olan Üç Şey:

1. Ağzı iyice çalkalamak

2. Burna su çekmek

3. Tüm vücudu hiçbir kuru yer bırakmadan yıkamak

Gusülün Sünnetleri:

- Önce elleri yıkamak

- Temizlemek gerekiyorsa beden temizliği yapmak

- Abdest almak (ayakları sona bırakmak)

- Başa üç kez su dökmek

- Sağ taraftan başlamak

- Ardışık yapmak

Dikkat:

Gusülde ağız ve burundan başlayarak tüm saç, saç dibi ve tüm beden ıslanmalıdır. Saçı olan kadın, örgüsü çözülmedikçe kökleri ıslanıyorsa örgüyü çözmeye gerek yoktur.

Teyemmüm; su bulunmadığında veya suyu kullanmanın hastalık açısından zararlı olduğu durumlarda yapılan toprak abdesti.

Teyemmümün Câiz Olma Şartları:

- Su bulunmaması

- Suya ulaşamamak (düşman, yırtıcı hayvan gibi engeller)

- Su kullanınca hastalığın artması veya gecikmesi

Teyemmümün Yapılışı:

1. Niyet etmek

2. Pak (temiz) bir yere iki el vurulmak

3. Yüzü meshetmek

4. Tekrar el vurarak iki kolu dirseklere kadar meshetmek

Teyemmümü Bozan Haller:

- Abdestin bozduğu her şey

- Suyun bulunması veya kullanılabilir hale gelmesi

Not:

Teyemmüm ile kılınan namaz, su bulununca iade edilmez; kılınan namaz geçerlidir.

Hayız; kadınların belirli aralıklarla yaşadığı adet görme halidir. Nifas ise doğumdan sonra gelen loğusalık dönemidir.

Hayız Süresi:

En azı 3 gün (72 saat), en fazlası 10 gündür. Bu süreler dışındaki kanamalar "istihaze" sayılır.

Hayız Halinde Yapılamayacaklar:

- Namaz kılmak

- Oruç tutmak

- Kur'an-ı Kerim'e el sürmek

- Camiye girmek

- Cinsel ilişki

Nifas:

Doğumdan sonra en fazla 40 gün sürer. Hayızla aynı hükümler geçerlidir.

Temizlenince:

Hayız veya nifas bittikten sonra gusül yapılır ve ibadetlere geri dönülür. Hayızda kaçırılan namazlar kaza edilmez (bu konuda tüm mezhepler aynı fikirde); ancak oruçlar kaza edilir.

Necaset; şer'an pis sayılan ve temizlenmesi gereken maddelerdir. İki türlüdür:

1. Ağır Necaset (Necaset-i Galiza):

İdrar, dışkı, kan, domuz eti, alkol. Bu tür pislikler kıyafette veya bedende az miktarda bile olsa namazı bozar.

2. Hafif Necaset (Necaset-i Hafife):

Atın, katırın ve eşeğin idrarı Hanefi mezhebine göre hafif necasettir. Elbisede bir "dirhem" miktarından az olması tolere edilir.

Temizleme Yolları:

- Sıvı pislikler: Akan suyla yıkamak

- Katı pislikler: Kazıyıp sonra yıkamak

- Yerin temizliği: Güneş ve rüzgar (Hanefi'ye göre)

Suların Hükmü:

- Mutlak su (yağmur, kar, çeşme suyu): Her türlü tahareti sağlar

- Kullanılmış su (müsta'mel): Hanefi'ye göre taharette kullanılamaz

- Pis su: Kesinlikle kullanılamaz

Misvak; dişleri ve ağzı temizlemek amacıyla kullanılan doğal bir dal ya da kök parçasıdır. Özellikle Arak ağacından elde edilir.

Önemi:

Hz. Peygamber misvaka çok önem vermiştir: "Ümmetim için zor olmasaydı, her namaz için misvak kullanmalarını emrederdim."

Misvak kullanmak sünnettir; özellikle namaz öncesi, uyku sonrası ve ağız kokulandığında kullanılması tavsiye edilir.

Modern Uyarlaması:

Diş fırçası ve diş macunu, misvakın işlevini büyük ölçüde karşılamaktadır. Alimlerin çoğuna göre diş fırçası, misvak sünnetinin yerine geçebilir.

Genel Temizlik:

İslam'da genel vücut temizliği de önem taşır:

- Tırnak kesmek

- Koltuk altı ve kasık kıllarını temizlemek

- Saç ve sakal bakımı

- Haftada en az bir kez gusül yapmak (cuma günü özellikle)

İslam'da su kullanımı ve temizlenme konusunda özel bir edep ve adap vardır.

Tuvalete Girerken:

- Sol ayakla girmek

- "Allahümme innî eûzü bike mine'l-hubsi ve'l-habais" demek (Hanefi geleneği)

- Kıbleye sırtını ya da yüzünü dönmemek

- İçinde yazılı şey varsa yüzüğü çıkarmak

- Konuşmamak veya selam almamak

Tuvaletten Çıkarken:

- Sağ ayakla çıkmak

- "Ğufrâneke" demek (Allah'ım affını dilerim)

- İstinca yapmak: Taşla ya da suyla temizlenmek

İstibra:

Erkeklerin idrar sonrasında damlama kalmadığından emin olmak için yürümek, öksürmek veya bir süre beklemek.

Su İsrafından Kaçınmak:

Abdest ve gusülde su israfından kaçınılmalıdır. Hz. Peygamber abdest suyunu çok az kullanırdı.